1951 թվականի այս արտասովոր դիմանկարում Մերիլին Մոնրոն տեսախցիկին է նայում ոչ թե որպես կինոյի անհասանելի առասպել, այլ որպես քսանչորսամյա տաղանդավոր դերասանուհի, որը կանգնած է աննախադեպ վերելքի շեմին։ Հագած սև շղարշի խորհրդավոր ու ծավալուն շերտերով երեկոյան զգեստ՝ բաց ուսերով, նա նստած է արվեստանոցի լուսավորության ներքո, որն ընդգծում է նրա պլատինե մազերի փափուկ ալիքները, ձեռքերի զուսպ դիրքը և խոցելիության ու ինքնավստահության միջև տատանվող հայացքը։ Լուսանկարվելով 1951 թվականի մարտի 29-ին՝ «Օսկարի» 23-րդ մրցանակաբաշխության օրը, այս կադրը վավերացնում է ամերիկյան լուսանկարչության և կինոյի պատմության առանցքային մի պահ, երբ Նորմա Ջին Մորթենսոնը սկսեց լիարժեքորեն տիրապետել ժամանակակից աստղային կերպարի ստեղծման գաղտնիքներին։
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Կադրի տեսողական ուժը կառուցված է զուսպ էլեգանտության և դրամատիկ կոնտրաստի վրա։ Մոնրոն կրում է թեթև շղարշով և ծավալուն կտորներով կարված սև զգեստ, ինչը կտրուկ հակադրվում էր 1950-ականների սկզբի հոլիվուդյան կարմիր գորգերին բնորոշ փայլուն ատլասե կամ պաստելային հանդերձներին։ Նրա մերկ ուսերը գրաֆիկական գեղեցիկ հակադրություն են ստեղծում մուգ ուրվագծի հետ՝ ստուդիական լամպերի մեղմ լույսի տակ։ Դերասանուհու կեցվածքը միաժամանակ ուղիղ է և նրբագեղ, իսկ հայացքը՝ հանգիստ ու կենտրոնացած՝ զուրկ այն չափազանցված շարժումներից կամ միամիտ ժպիտներից, որոնք կինոստուդիաները հաճախ պարտադրում էին նրան գովազդային պաստառների համար։ Յուրաքանչյուր մանրուք՝ մատների հանգիստ հպումից մինչև վարսերի ճշգրիտ ընկածքը, ցույց է տալիս արտիստի, որը հիանալի գիտի, թե ինչպես է լույսը կերտում կերպարը։
Պատմությունը կադրի ետևում․ 1951-ի «Օսկարը»
Լուսանկարը ստեղծվել է այն պատմական օրը, երբ Մոնրոն առաջին և միակ անգամ բարձրացավ Ամերիկյան կինոակադեմիայի բեմ՝ որպես մրցանակ հանձնող։ 1951 թվականի մարտի 29-ի երեկոյան, Հոլիվուդի RKO Pantages թատրոնում, Մերիլինը հանձնեց «Օսկար» մրցանակը լավագույն հնչյունավորման համար Թոմաս Մոուլթոնին՝ Ջոզեֆ Մանկևիչի «Ամեն ինչ Եվայի մասին» հանրահայտ ֆիլմի համար։ Այդ ֆիլմում Մոնրոն մարմնավորել էր երիտասարդ դերասանուհի Քլաուդիա Կասվելին՝ ունենալով փոքր, բայց տպավորիչ դերակատարում Բեթ Դևիսի և Ջորջ Սանդերսի կողքին։ Այդ երեկո նրա կրած շքեղ սև զգեստը պարզապես վերցված էր 20th Century Fox կինոընկերության հանդերձարանից։ Ըստ հուշերի՝ բեմ դուրս գալուց րոպեներ առաջ Մոնրոն նկատել էր, որ զգեստի շղարշը մի փոքր պատռված է, և հուզմունքից արտասվել էր՝ վախենալով ձախողել իր կյանքի ամենակարևոր հրապարակային ելույթը։ Ստուդիայի դերձակների արագ միջամտությունից հետո նա բեմ դուրս եկավ անթերի տեսքով՝ ցուցադրելով այն նույն վեհությունն ու հավաքվածությունը, որը ժամեր առաջ արդեն անմահացրել էր Ֆլորեայի տեսախցիկը։
Լուսանկարիչը և ծագումը․ Ջոն Ֆլորեան և Collier’s-ը
Կադրի հեղինակը Ջոն Ֆլորեան էր՝ 20-րդ դարի ամերիկյան ամենահայտնի ֆոտոլրագրողներից մեկը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ֆլորեան որպես Life ամսագրի ռազմական թղթակից լուսանկարել էր եվրոպական ռազմաճակատի ամենածանր մարտերը, Նորդհաուզենի համակենտրոնացման ճամբարի ազատագրումը և Խաղաղօվկիանոսյան գործողությունները։ Պատերազմից հետո տեղափոխվելով Կալիֆոռնիա՝ նա ռազմական լրագրությանը բնորոշ ուշադրությունը, դինամիկան և անկեղծությունը ներմուծեց Հոլիվուդի բեմադրված լուսանկարչության մեջ։ 1951-ի մարտին արված այս ֆոտոշարքի աշխատանքները լայնորեն տարածվեցին ամերիկյան մամուլում։ Մասնավորապես, դրանք հրապարակվեցին Collier’s շաբաթաթերթի 1951 թվականի սեպտեմբերյան համարում՝ «1951-ի շիկահեր մոդելը» (The 1951 Model Blonde) վերնագրով ծավալուն հոդվածում, ինչը Մոնրոյի անունը հասցրեց միլիոնավոր ընթերցողների։
Պատմական ենթատեքստը
1951 թվականի սկզբին Մերիլին Մոնրոյի ապագան դեռևս անորոշ էր։ Թեև Ջոն Հյուսթոնի «Ասֆալտե ջունգլիներ» և «Ամեն ինչ Եվայի մասին» ֆիլմերը բարձր գնահատականների էին արժանացել, կինոստուդիան նրան դեռևս դիտարկում էր սոսկ որպես հերթական հմայիչ մոդելի։ Ֆլորեայի այս ֆոտոսեսիան դարձավ գիտակցված քայլ՝ կոտրելու այդ միօրինակ կաղապարը և ներկայացնելու նրան որպես լուրջ, նրբաճաշակ դերասանուհի։ Մոնրոն խորապես գիտակցում էր լուսանկարչության իշխանությունը՝ հասկանալով, որ անշարժ կադրը հաճախ ավելի արագ և խորն է ձևավորում զանգվածային ընկալումը, քան կինոժապավենը։
Ինչու է այն արդիական այսօր
Տասնամյակներ անց Ջոն Ֆլորեայի այս լուսանկարը շարունակում է հիացնել, քանի որ զերծ է հետագա տարիների ողբերգական ու չափազանցված շահարկումներից։ Այստեղ Մոնրոն պատկերված է իր ստեղծագործական ուժերի ծաղկման պահին՝ մինչև հոլիվուդյան ճնշող ինդուստրիայի կողմից նրա կերպարի վերջնական կաղապարումը։ Սա Հոլիվուդի «Ոսկե դարաշրջանի» հազվագյուտ վավերագիր է, որտեղ տաղանդավոր ֆոտոլրագրողի վարպետությունն ու երիտասարդ դերասանուհու բացառիկ խարիզման միաձուլվել են՝ ստեղծելով հավերժական արվեստի գործ։