Նոր սպառնալիք՝ կենսաբանական անվտանգության ոլորտում
Արհեստական բանականությունը (ԱԲ) հիմնարար կերպով փոխում է կենսաբանական անվտանգության լանդշաֆտը, հայտարարել է Մեծ Բրիտանիայի MI5 հետախուզական ծառայության գլխավոր տնօրեն սըր Քեն Մաքքալումը։ 2026 թվականի հոկտեմբերի 13-ին իր ամենամյա զեկույցում Մաքքալումը նախազգուշացրել է, որ ԱԲ-ն ունի «խաղի կանոնները փոխելու» ներուժ ինչպես գոյություն ունեցող, այնպես էլ նոր կենսաբանական զենքերի մշակման գործում։ Ի պատասխան այս մարտահրավերների՝ գործակալությունը հիմնել է ԱԲ սպառնալիքների գնահատման նոր կենտրոն, որի նպատակն է առանձնացնել իրական տեխնոլոգիական ռիսկերը սպեկուլյատիվ մտավախություններից։
Մտահոգության հիմքում ԱԲ տեխնոլոգիաների երկակի նշանակությունն է։ Մինչ գիտնականները օգտագործում են այս գործիքները պատվաստանյութերի մշակումը արագացնելու համար, չարամիտ դերակատարները կարող են դրանք կիրառել վտանգավոր նպատակներով։ Փորձագետները առանձնացնում են երկու հիմնական սպառնալիք. անփորձ դերակատարներ, որոնք ԱԲ-ն օգտագործում են «հմտանալու» համար, և պետական աջակցություն ունեցող խմբեր, որոնք ԱԲ-ի միջոցով ուժեղացնում են իրենց գիտական հնարավորությունները՝ գոյություն ունեցող պաթոգենները ավելի մահացու դարձնելու համար:
Տեխնիկական պատնեշների հարցը
Չնայած նախազգուշացումներին, նշանակալի խոչընդոտներ դեռ մնում են։ Լոնդոնի Թագավորական քոլեջի գիտաշխատող դոկտոր Ֆիլիպա Լենցոսը շեշտում է, որ ԱԲ-ն չի փոխարինում խորը տեխնիկական փորձին։ «Տեղեկատվությունը խնդրի միայն մի մասն է», – նշում է նա՝ հավելելով, որ փորձարարական հմտությունները, հատուկ սարքավորումները և նյութերի հասանելիությունը մնում են կենսաբանական զենքի ստեղծման հիմնական խոչընդոտները։ Ցյուրիխի համալսարանի պրոֆեսոր Մարտին Պաչեսան համաձայն է այս մոտեցմանը՝ ընդգծելով, որ առանց համապատասխան նյութերի և լաբորատոր պայմանների՝ ԱԲ-ն չի կարող զգալի առավելություն տալ չարամիտներին։
Այնուամենայնիվ, չարաշահման դեպքերը աճում են։ 2025 թվականին Լոս Ալամոսի ազգային լաբորատորիայի հետազոտողների մշակած ԱԲ մոդելը օգտագործվել է չինացի գիտնականների կողմից նոր տոքսիններ նախագծելու համար, ինչը լուրջ անվտանգային մտահոգություններ է առաջացրել։ Բացի այդ, Anthropic ընկերությունը հայտնել է, որ օգտատերերը փորձել են շրջանցել անվտանգության զտիչները՝ թռչնագրիպի վիրուսի մուտացիաները պլանավորելու համար։
Կարգավորման բացեր
Ներկայումս չկա միասնական միջազգային կարգավորում, որը կկանխեր ԱԲ-ի չարաշահումը կենսաբանական ոլորտում։ Ջոնս Հոփքինսի առողջապահական անվտանգության կենտրոնի տնօրեն պրոֆեսոր Թոմ Ինգլսբին նշում է, որ կառավարությունները դեռևս չեն մշակել պաշտոնական քաղաքականություն՝ պաշտպանվելու նման սպառնալիքներից։ Փորձագետները կոչ են անում պարտադիր անկախ գնահատումներ իրականացնել բարձր ռիսկային ԱԲ մոդելների համար՝ նախքան դրանք հրապարակելը, ինչպես նաև խստացնել վերահսկողությունը կենսաբանական տվյալների նկատմամբ։
Հրապարակման աղբյուր: theguardian.com.

