Առևտրի նախարարի շահերի բախումը և չիպերի արտահանման քաղաքականությունը
2026 թվականի նոյեմբերի 15-ին հրապարակված տվյալների համաձայն՝ ԱՄՆ Առևտրի նախարար Հովարդ Լաթնիկը հայտնվել է սուր քննադատության կենտրոնում՝ արհեստական բանականության (ԱԲ) չիպերի արտահանման կանոնակարգերը թուլացնելու փորձերի համար։ Ինչպես հաղորդում է New York Times-ը, Լաթնիկի առաջարկած քաղաքականությունը ուղղակիորեն առնչվում է Հարավարևելյան Ասիայի այն տվյալների կենտրոններին, որոնք ֆինանսական կապեր ունեն Cantor Fitzgerald ընկերության հետ։ Վերջինս նախկինում ղեկավարվել է Լաթնիկի կողմից, իսկ այժմ կառավարվում է նրա որդիների կողմից։
Հիմնական խնդիրը Մալայզիայում գտնվող A201 տվյալների կենտրոնն է, որը նախատեսվում է գործարկել հաջորդ տարի։ Այն հագեցած է լինելու Nvidia-ի ամենաառաջադեմ սերվերներով, որոնք նախատեսված են չինական տեխնոլոգիական հսկաներին հաշվարկային հզորություն մատակարարելու համար։ Այս սխեման թույլ է տալիս շրջանցել ԱՄՆ-ի կողմից սահմանված արգելքները՝ ուղղակիորեն չինական ընկերություններին բարձրակարգ չիպեր վաճառելու վերաբերյալ։ Bitdeer-ը՝ կենտրոնի օպերատորը, հանդիսանում է Cantor Fitzgerald-ի հաճախորդը, որն այս տարի զբաղվել է ընկերության 1 միլիարդ դոլար արժողությամբ բաժնետոմսերի տեղաբաշխմամբ։
Քաղաքականության հակասությունները և ազգային անվտանգությունը
Ավելի քան երկու տարի է, ինչ ԱՄՆ վարչակազմում ընթանում են ներքին բանավեճեր այն մասին, թե որքան խիստ պետք է լինեն չիպերի արտահանման սահմանափակումները։ Մինչ ազգային անվտանգության հարցերով զբաղվող պաշտոնյաները պնդում են, որ նման կենտրոնները ծառայում են Պեկինի շահերին՝ շրջանցելով պատժամիջոցները, Լաթնիկը հանդես է գալիս ավելի մեղմ կարգավորումների օգտին։ Նրա այս դիրքորոշումը Կոնգրեսում և վարչակազմում ընկալվում է որպես պաշտոնական լիազորությունների օգտագործում՝ իր ընտանեկան բիզնեսի հաճախորդներին օժանդակելու նպատակով։
Հետաքննությունը ցույց է տալիս, որ սա Լաթնիկի կողմից վարվող «փափուկ» կարգավորման քաղաքականության վերջին օրինակն է։ Առևտրի նախարարության կողմից նման որոշումների կայացումը լուրջ մտահոգություն է առաջացնում թափանցիկության և ԱՄՆ արտահանման վերահսկողության համակարգի արդյունավետության վերաբերյալ։ Քանի դեռ հարցը մնում է չլուծված, չիպերի համաշխարհային շուկայում շարունակում են գերիշխել անորոշությունն ու աշխարհաքաղաքական լարվածությունը, իսկ Լաթնիկի նկատմամբ հսկողությունը՝ ավելանալ։
Լաթնիկը պաշտոնապես հայտարարել է, որ ղեկավարում է գերատեսչությունը ԱՄՆ-ի լավագույն շահերից ելնելով, և որ նա չի քննարկում նախարարության գործերը իր որդիների հետ։ Այնուամենայնիվ, քննադատները նշում են, որ Bitdeer-ի հետ կապերը և այլ տվյալների կենտրոնների հետ համագործակցությունը ստեղծում են կառուցվածքային շահերի բախում։ Օրինակ, Cantor Fitzgerald-ը նախկինում ֆինանսական ծառայություններ է մատուցել նաև Gorilla Technology-ին և Freyr AI-ին, որոնք նույնպես գործունեություն են ծավալում Հարավարևելյան Ասիայում։
ԱՄՆ օրենսդիրները, այդ թվում՝ սենատոր Էլիզաբեթ Ուորենը, կոչ են արել հետաքննել այս կապերը։ Խնդիրը բարդանում է նրանով, որ նախագահ Թրամփի վարչակազմը չեղարկել է Բայդենի վարչակազմի կողմից սահմանված ավելի խիստ կանոնները՝ պատճառաբանելով, որ դրանք խոչընդոտում են ամերիկյան տեխնոլոգիական նորարարություններին և բիզնեսին։ Այժմ նախարարությունը փորձում է մշակել նոր կանոնակարգեր, որոնք պետք է հավասարակշռեն ազգային անվտանգության պահանջները և շուկայի պահանջարկը։
Իրավիճակը մնում է դինամիկ, և Առևտրի նախարարության որոշումները կարող են էական ազդեցություն ունենալ Nvidia-ի և այլ չիպ արտադրողների գլոբալ ռազմավարության վրա։ Քանի դեռ չկան հստակ և թափանցիկ չափորոշիչներ, Լաթնիկի հանդեպ անվստահությունը և Կոնգրեսի կողմից իրականացվող հսկողությունը շարունակելու են մնալ օրակարգում։ Սա ոչ միայն անհատական պաշտոնյայի վարքագծի մասին է, այլև այն մասին, թե ինչպես է ԱՄՆ-ն պաշտպանում իր տեխնոլոգիական առավելությունը աշխարհաքաղաքական մրցակցության պայմաններում։

