Այս լարված և խոսուն լուսանկարը հավերժացրել է 1989 թվականի Ռումինական հեղափոխության ամենաառանցքային պահերից մեկը՝ ռումինական բանակի տանկիստը, ով միացել էր ցուցարարներին, կրակում է Բուխարեստի փողոցներում թաքնված «Սեկուրիտատեի» (գաղտնի ոստիկանության) մնացորդների ուղղությամբ: 1989 թվականի դեկտեմբերի 22-ին արված այս կադրը ֆիքսել է ձմեռային քաղաքում տիրող բացարձակ շփոթն ու բացահայտ դիմակայությունը: Լուսանկարը ստիպում է հրաժարվել հեղափոխության մասին միաչափ պատկերացումներից և տեսնել այն դաժան փողոցային մարտերը, որոնք բռնկվեցին բռնապետ Նիկոլաե Չաուշեսկուի վարչակարգի անկման հենց առաջին ժամերին: Ինչպե՞ս խաղաղ ցույցը վերածվեց զինված բախման, և ի՞նչ է պատմում մեզ այս միայնակ զինվորը իշխանության համար մղվող մութ պայքարի մասին:
Ի՞նչ է երեւում լուսանկարում
Կադրի կենտրոնում ծանր զինվորական վերարկուով և սաղավարտով զինվորն է, ով կանգնած է մարտական մեքենայի վրա՝ լարված նշանառությամբ հետևելով թիրախին: Բուխարեստի ձմեռային սառը լույսն ու ծուխը շրջապատում են տեսարանը՝ ցույց տալով քաղաքային մարտերի հանկարծակի բռնկումը: Ի տարբերություն կոմունիստական դարաշրջանի բեմադրված պրոպագանդայի, այս լուսանկարը շնչում է անզտված հրատապությամբ. զինվորի կեցվածքը լարված է, իսկ թիրախը՝ ծածկված հեռավորությամբ և ծխով: Ակնդետ նայողները նկատում են բեմադրության բացակայությունը. տեսախցիկը որսացել է եղբայրասպան պայքարի հում, իրական պատկերը մի քաղաքում, որը պատերազմում էր փլուզվող տոտալիտարիզմի և անորոշ ապագայի միջև:
Պահը լուսանկարի հետեւում
1989 թվականի դեկտեմբերի 22-ը ռումինական ժամանակակից պատմության ամենափոթորկալից օրն էր: Մինչ այս լուսանկարի հայտնվելը, միլիոնավոր քաղաքացիներ հեղել էին Բուխարեստի փողոցները՝ շրջապատելով Կենտրոնական կոմիտեի շենքը, որտեղ թաքնվել էին Նիկոլաե և Ելենա Չաուշեսկուները: Երբ զինվորական ստորաբաժանումները, որոնք նախկինում ուղարկվել էին ցույցերը ճնշելու, որոշեցին եղբայրրանալ բազմության հետ, վարչակարգի հիմքերը փլուզվեցին: Չաուշեսկուն փախավ ուղղաթիռով, ինչն առաջ բերեց համընդհանուր ցնծություն: Սակայն ուրախությունը շատ արտառոց կերպով փոխվեց սարսափի. «Սեկուրիտատեի» հավատարիմ ջոկատները սկսեցին գնդակոծել ցուցարարներին և բանակայիններին տանիքներից ու թաքստոցներից՝ մայրաքաղաքը նետելով արյունալի քաոսի մեջ:
Լուսանկարիչն ու ծագումնաբանությունը
Թեև Բուխարեստի փողոցներում աշխատող լրագրողների անհատական անունները հաճախ կորել են գործակալությունների արխիվներում, այս մակարդակի կադրերն ստեղծվել են անվախ ֆոտոլրագրողների կողմից, 谁ոնք վտանգել են իրենց կյանքը կնճռոտ կրակոցների տակ: Առանց անվտանգ ապաստարանների՝ լուսանկարիչները տեղաշարժվում էին զինվորների և զինված քաղաքացիների կողքին: Այս կադրերն անհապաղ ուղարկվեցին միջազգային լրատվական կենտրոններ՝ ընդմիշտ կնքելով ռումինական ապստամբության պատկերը համաշխարհային հանրության հիշողության մեջ:
Պատմական համատեքստը
Լուսանկարում պատկերված դաժան բախումները հիմք դարձան խորապես վիճարկվող քաղաքական անցման համար։ Մինչ Չաուշեսկուն դատվեց և գնդակահարվեց Սուրբ ծննդին, Բուխարեստում կրակոցները շարունակվեցին օրեր շարունակ։ Հետագայում վերապրածների միությունները, ինչպիսին է Թեոդոր Մարիշի ղեկավարած «Դեկտեմբերի 21» ասոցիացիան, նշում էին, որ հեղափոխության մոտ 1100 զոհերի մեծ մասը զոհվել է հենց դեկտեմբերի 22-ից հետո։ Այդ «կազմակերպված քաոսը», ըստ շատերի, նպատակ ուներ լեգիտիմացնել իշխանությունը ստանձնած նոր վերնախավի դիրքերը, սակայն գետնի վրա զինվորների համար դա պարզապես գոյատևման մղձավանջ էր։
Ինչու է այն կարեւոր այսօր
Սառը պատերազմի ավարտից տասնամյակներ անց այսպիսի լուսանկարները պահպանում են իրենց հզոր ուժը, քանի որ մերժում են պատմության պարզեցումը: Նրանք հիշեցնում են, որ Ռումինիայում ազատությունը չի նվիրաբերվել խաղաղ բանակցությունների միջոցով, այլ ձեռք է բերվել սառը փողոցներում արյունով։