Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Ստոքհոլմի նորակառույց Օլիմպիական մարզադաշտի վազքուղու եզրին, կանոնավոր և հանդիսավոր շարքով կանգնած են պաշտոնական ժամանակապահները, որոնց հայացքները սևեռված են ֆինիշի գծին։ Հագնված էդվարդյան դարաշրջանի դասական ոճով՝ մուգ բրդյա եռյակ կոստյումներով, սպիտակ կոշտ օձիքներով, վերարկուներով և սև գլխարկներով (կոտելոկներով), այս տղամարդիկ ներկայացնում են 1912 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերի մրցավարական կազմը։ Նրանց թևքերին ամրացված սպիտակ կտորից կապերը վկայում են նրանց պաշտոնական կարգավիճակի մասին։ Աջ ձեռքերում յուրաքանչյուր մրցավար պահում է արծաթյա մեխանիկական գրպանի վայրկյանաչափ, որի սեղմակին դրված բութ մատը պատրաստ է կանգնեցնել սլաքը հենց այն ակնթարթին, երբ մարզիկը կհատի ֆինիշի գիծը։
Լուսանկարի կոմպոզիցիան աչքի է ընկնում մրցավարների զսպված, լուրջ կեցվածքի և մի քանի մետր հեռավորության վրա ծավալվող մարզական թեժ պայքարի կոնտրաստով։ Նրանց հետևում տեսանելի են փայտե ցանկապատը և ճարտարապետ Տորբեն Գրուտի նախագծած ազգային ռոմանտիզմի ոճով աղյուսե մարզադաշտի հատվածը։ Բնական ցերեկային լույսը հավասարաչափ լուսավորում է մրցավարների լարված դեմքերը, կիտված հոնքերը և առաջ թեքված մարմինները։ Ապակե թիթեղի վրա պահպանված այս կադրը ֆիքսել է այն պատմական պահը, երբ մարդկային տեսողությունը աշխատում էր իր հնարավորությունների ծայրահեղ սահմանին՝ բացարձակ արդարություն ապահովելու համար։
Պատկերը կադրից այն կողմ
Լուսանկարը արվել է 1912 թվականի հուլիսի 6-ից 15-ը Ստոքհոլմում անցկացված 5-րդ Օլիմպիական խաղերի աթլետիկական մրցումների ժամանակ։ Մինչ այս Խաղերը, օլիմպիական չեմպիոններին և արդյունքները որոշում էին բացառապես մարդկային աչքի և ձեռքի վայրկյանաչափերի միջոցով։ Կարճ տարածության վազքերում, ինչպիսիք են 100 և 200 մետրերը, հաղթողի արդյունքը ֆիքսում էին երեք տարբեր ժամանակապահներ, իսկ անհամապատասխանության դեպքում հիմք էր ընդունվում միջին ցուցանիշը։ Սակայն հավասար ֆինիշների ժամանակ մարդկային ռեֆլեքսների վայրկյանի տասնորդական տարբերությունները հաճախ հանգեցնում էին թեժ վեճերի միջազգային պատվիրակությունների միջև։
Այս խնդիրը լուծելու համար Շվեդիայի օլիմպիական կազմկոմիտեն 1912 թվականին առաջին անգամ կիրառեց հեղափոխական տեխնոլոգիա՝ էլեկտրոնային ժամանակաչափման և ֆոտոֆինիշի համակցված համակարգը։ Շվեդ ինժեներ Ռագնար Կարլստեդտի մշակած էլեկտրոնային համակարգը միացված էր մեկնարկային ատրճանակին։ Կրակոցի պահին էլեկտրական իմպուլսը ավտոմատ կերպով գործարկում էր կենտրոնական ժամացույցը՝ բացառելով մարդկային արձագանքի հապաղումը։ Ֆինիշի գծի մոտ տեղադրված հատուկ լուսանկարչական ապարատը արձանագրում էր վազորդների հատման պահը՝ տրամադրելով ֆոտոֆինիշի ապացույց։ Լուսանկարում պատկերված ժամանակապահները ծառայում էին որպես հիմնական վերահսկողներ՝ աշխատելով էլեկտրոնային համակարգին զուգահեռ, որպեսզի ապահովագրեին արդյունքները տեխնիկական հնարավոր խափանումներից։
Լուսանկարիչը և ծագումնաբանությունը
Այս լուսանկարը նկարահանվել է Շվեդիայի օլիմպիական կոմիտեի մամուլի ծառայության կողմից հավատարմագրված պաշտոնական լուսանկարչի կողմից։ 1912 թվականի Խաղերի ընթացքում շվեդ լրագրողների փոքր խմբին հատուկ թույլտվություն էր տրվել աշխատելու վազքուղիների անմիջական հարևանությամբ՝ արձանագրելու մրցումներն ու կազմակերպչական ընթացակարգերը։ Օգտագործելով ծանր, տրենոգայով աշխատող խցիկներ և խոշոր ապակե թիթեղներ՝ լուսանկարիչները ստանում էին բարձր հստակության պատկերներ, որտեղ պահպանվել են անգամ մրցավարների հագուստի կտորի ֆակտուրան և վայրկյանաչափերի փայլը։
Խաղերի ավարտից հետո ապակե նեգատիվը գրանցվել է Շվեդիայի օլիմպիական կոմիտեի արխիվում և հրատարակվել 1913 թվականի պաշտոնական հաշվետվության մեջ։ Պատկերը լայնորեն տարածվել է Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի մարզական ամսագրերում և ալբոմներում։ Այսօր բնօրինակ նեգատիվն ու պատմական լուսանկարները պահպանվում են Ստոքհոլմի Շվեդիայի սպորտի ազգային թանգարանում (Riksidrottsmuseet) և Լոզանում գտնվող Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի արխիվում։ Թեև կոնկրետ լուսանկարչի անունը պաշտոնական մատյաններում նշված չէ, ինչը սովորական երևույթ էր 20-րդ դարասկզբի մամուլի գործակալությունների համար, լուսանկարը մնում է օլիմպիական ֆոտոլրագրության ամենահայտնի վավերագրերից մեկը։
Պատմական կոնտեքստը
1912 թվականի Ստոքհոլմի Օլիմպիական խաղերը պատմության մեջ մտան որպես Առաջին աշխարհամարտից առաջ անցկացված ամենակազմակերպված և տեխնոլոգիապես զարգացած խաղերը։ Համախմբելով 2408 մարզիկների 28 երկրներից՝ Ստոքհոլմի Խաղերն անցկացվեցին «Գեղեցիկ դարաշրջանի» (Belle Époque) ավարտին, երբ արդյունաբերական առաջընթացն ու գիտական հավատը ձևավորում էին երևույթները ճշգրիտ չափելու նոր մշակույթ։ Այս խաղերում փայլեցին լեգենդար մարզիկներ, ինչպիսիք էին հնգամարտում և տասնամարտում հաղթած բնիկ ամերիկացի Ջիմ Թորփը և ֆինն վազորդ Հաննես Կոլեհմայնենը։
Սպորտային արդյունքների աճին զուգահեռ՝ Ստոքհոլմում հիմնադրվեց Աթլետիկայի միջազգային սիրողական ֆեդերացիան (IAAF), որը պահանջում էր միասնական կանոններ և անվիճելի չափման մեթոդներ world records-ը գրանցելու համար։ Ստոքհոլմում փորձարկված էլեկտրոնային և ֆոտոֆինիշային համակարգը ապացուցեց, որ տեխնոլոգիան կարող է վերացնել սուբյեկտիվությունը մրցավարության մեջ։ Թեև լրիվ ավտոմատացված էլեկտրոնային ժամանակաչափումը պարտադիր դարձավ միայն 1972 թվականի Մյունխենի Օլիմպիական խաղերում, դրա հիմքերը դրվեցին 1912-ին Ստոքհոլմում։
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Այս լուսանկարը պահպանում է իր պատմական արժեքը, քանի որ այն արձանագրում է մարդկային չափումների պատմության կարևորագույն շրջադարձը։ Կադրում միահյուսված են 19-րդ դարի սիրողական սպորտի ավանդույթներն ու 20-րդ դարի արդյունաբերական ճշգրտությունը։ Մրցավարների դասական հագուստի և ձեռքի բարձրօրակ վայրկյանաչափերի համադրությունը ցույց է տալիս, թե որքան մեծ պատասխանատվությամբ էին առաջին օլիմպիական կազմակերպիչները վերաբերվում ժամանակի ճշգրիտ արձանագրմանը։
Նայելով 1912 թվականի ժամանակապահների լարված ու կենտրոնացված դեմքերին՝ ժամանակակից ընթերցողը տեսնում է արդար մրցավարության ծնունդը։ Լուսանկարը հիշեցնում է, որ յուրաքանչյուր ոսկե մեդալի և ռեկորդի հետևում կանգնած է ճշգրտության ապահովման հսկայական համակարգ։ Այսօր, երբ թվային սենսորներն ու լազերային համակարգերը հաշվում են վայրկյանի հազարերորդական մասերը, այս պատկերը հիշեցնում է մեզ այն ուղին, որն անցել է սպորտային գիտությունը վերջին մեկ դարում։