1000 հոգանոց գերիների փոխանակում և համաձայնեցված քայլեր
Աբու Դաբիում ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ անցկացված խաղաղ բանակցությունների ավարտին, որոնք տեղի են ունեցել 2026 թվականի նոյեմբերի 10-11-ը, Ուկրաինան և Ռուսաստանը հասել են հումանիտար կարևոր պայմանավորվածության։ Կողմերը համաձայնել են գերիների խոշոր փոխանակմանը, որը, ըստ նախնական տվյալների, կընդգրկի ավելի քան 1000 մարդ։ Թեև այս քայլը դիտարկվում է որպես հումանիտար բեկումնային երևույթ, այնուամենայնիվ, բանակցային ընդհանուր գործընթացում առկա է լճացում, քանի որ պատերազմի դադարեցման հիմնարար հարցերը մնում են չլուծված։
ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու և տարածքային զիջումների առաջարկը
2026 թվականի նոյեմբերի 13-ին Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին հանդես է եկել հայտարարությամբ, որը բացահայտում է ԱՄՆ-ի բանակցողների կողմից առաջ քաշված նոր և բարդ դիվանագիտական սցենարը։ Ըստ Զելենսկու՝ ամերիկացի պաշտոնյաները, մասնավորապես՝ Ջարեդ Քուշները և Սթիվ Ուիթքոֆը, հարց են բարձրացրել, թե արդյոք Կիևը կհամաձայնի՞ դուրս բերել իր ուժերը Դոնբասից՝ ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու դիմաց։ Սա առաջին դեպքն է, երբ Դաշինքին անդամակցելու հեռանկարը պաշտոնապես և ուղղակիորեն կապվում է ինքնիշխան տարածքների հանձնման հետ։
Դոնբասը, որը ներառում է Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերը, հակամարտության կենտրոնական թատերաբեմն է։ Չնայած 2014 թվականից ի վեր Ռուսաստանի կողմից իրականացվող օկուպացիային և 2022 թվականի անեքսիայի հայտարարություններին, Ուկրաինան շարունակում է պնդել տարածքային ամբողջականության սկզբունքը։ Զելենսկու խոսքով՝ այս առաջարկը ՆԱՏՕ-ի հարցը կրկին դրել է օրակարգում, սակայն այն պարունակում է ծանր քաղաքական և իրավական մարտահրավերներ։ Նախագահը նշել է, որ սա փորձ է՝ հասկանալու Ուկրաինայի «կարմիր գծերը» ռազմաճակատային փակուղու պայմաններում։
Հանրային համաձայնության և հանրաքվեի անհրաժեշտությունը
Նախագահ Զելենսկին ընդգծել է, որ ինքը չունի միանձնյա որոշում կայացնելու լիազորություն նման զգայուն հարցում։ Ցանկացած գործարք, որը ենթադրում է տարածքային զիջումներ, պահանջում է համազգային հանրաքվեի անցկացում՝ հասարակության համաձայնությունը ստանալու համար։ Միևնույն ժամանակ, Կիևը հաստատակամ է այն հարցում, որ չի ճանաչի օկուպացված տարածքների նկատմամբ Ռուսաստանի ինքնիշխանությունը։
Այս առաջարկը Ուկրաինայի առջև դնում է անվտանգության երաշխիքների և տարածքային ամբողջականության միջև ընտրության աննախադեպ ճնշում։ Մինչ Վաշինգտոնը փորձում է գտնել պատերազմական փակուղուց դուրս գալու ուղիներ՝ առաջարկելով ՆԱՏՕ-ի անվտանգության հովանոց, Կրեմլը շարունակում է Ուկրաինայի անդամակցությունը համարել «կարմիր գիծ» և պահանջում է չեզոք կարգավիճակ։ Ձմռանը ընդառաջ Ռուսաստանը շարունակում է հարվածներ հասցնել էներգետիկ ենթակառուցվածքներին, ինչպես նաև Զապորոժիեի նման քաղաքներին՝ փորձելով ճնշում գործադրել խաղաղ բնակչության վրա։
Դիվանագիտական մարտահրավերներ և հետագա քայլեր
Իրավիճակը մնում է փոփոխական։ Չնայած գերիների փոխանակումը հույս է ներշնչում, խաղաղության գործընթացը խոչընդոտվում է հիմնարար անհամաձայնություններով։ Զելենսկին հայտնել է, որ Ուկրաինան դեռևս սպասում է անվտանգության երաշխիքների վերաբերյալ հստակ մանրամասների, քանի որ քննարկումները գտնվում են նախնական փուլում։ Նոյեմբերի 14-ին Իռլանդիայում տեղի ունեցած հանդիպումներից հետո եվրոպական առաջնորդները համաձայնել են, որ ապագա բանակցություններում Եվրոպան պետք է ներկայացված լինի հինգ խոշոր ռազմական տերությունների՝ Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի և Լեհաստանի մասնակցությամբ։ Այս ընդլայնված ձևաչափը վկայում է եվրոպական անվտանգության համար այս հակամարտության ունեցած ռազմավարական կարևորության մասին։ Այնուամենայնիվ, քանի դեռ հիմնական հարցերը՝ տարածքային ամբողջականությունը և միջազգային երաշխիքները, լուծված չեն, երկիրը շարունակում է գտնվել բարձր ռիսկային անորոշության մեջ։
Հրապարակման աղբյուր: rferl.org.