Ինչպես հաղորդում է DW լրատվամիջոցը, Մերձավոր Արևելքում տիրող հարաբերական և կարճատև դադարից հետո ԱՄՆ-ի, նրա տարածաշրջանային դաշնակիցների և Իրանի միջև հակամարտությունը նոր թափ է ստացել։ Չորեքշաբթի՝ 2026 թվականի հուլիսի 29-ի վաղ առավոտյան, ԱՄՆ-ի և Սաուդյան Արաբիայի զինված ուժերը համատեղ օդային հարվածներ են հասցրել Իրաքում գործող իրանամետ «Ժողովրդական մոբիլիզացիոն ուժերի» (PMF) օբյեկտներին։ Այս համակարգված գործողությունը վկայում է Վաշինգտոնի և Էր Ռիադի միջև անվտանգային գործընկերության սերտացման մասին՝ ուղղված տարածաշրջանում Իրանի ազդեցության զսպմանը և էներգետիկ ենթակառուցվածքների պաշտպանությանը։
Ըստ պաշտոնական տվյալների և զինվորականների հաղորդագրությունների՝ օդային հարվածների հետևանքով սպանվել է աշխարհազորի առնվազն 20 անդամ, ևս 32-ը վիրավորվել են։ PMF-ն, որն իր մեջ ներառում է մի քանի իրանամետ խմբավորումներ, հաստատել է, որ հարձակման են ենթարկվել իրենց հենակետերն ու լոգիստիկ կենտրոնները Իրաքի յոթ նահանգներում, այդ թվում՝ Բաղդադում, Բասրայում և Նինվեում։ Կազմակերպության ղեկավարությունը կատարվածը որակել է որպես «վտանգավոր էսկալացիա» և Իրաքի ինքնիշխանության կոպիտ խախտում։
Հարվածների պատճառները. ԱԹՍ-ներ և բալիստիկ հրթիռներ
ԱՄՆ Կենտրոնական հրամանատարության (CENTCOM) փոխանցմամբ՝ համատեղ օդային հարձակումը պատասխան էր վերջին 72 ժամվա ընթացքում իրականացված ավելի քան 30 անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումներին, որոնք թիրախավորել էին ամերիկյան ուժերը և Սաուդյան Արաբիայի նավթային ենթակառուցվածքները Էր Ռիադում և Շարկիայում։ Սաուդյան Արաբիայի պաշտպանության նախարարությունը հաստատել է իր մասնակցությունը գործողություններին՝ ընդգծելով ինքնապաշտպանության իր օրինական իրավունքը։
Այս իրադարձություններին նախորդել էր երեքշաբթի օրը Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) կողմից արձակված բալիստիկ հրթիռների կասեցումը։ CENTCOM-ը հայտարարել է, որ բոլոր իրանական հրթիռները հաջողությամբ որսացվել են ամերիկյան ՀՕՊ համակարգերի կողմից։ Ըստ Axios պարբերականի տվյալների՝ հրթիռներն ուղղված են եղել Հորդանանում գտնվող ամերիկյան ռազմաբազայի դեմ։ ԻՀՊԿ-ն ստանձնել է հարձակման պատասխանատվությունը՝ նշելով, որ այն պատասխան էր իրանական շահերի դեմ ԱՄՆ-ի գործողություններին։
Իրաքի ներքաղաքական ճգնաժամը
Իրաքի վարչապետ Ալի ալ-Զայդին, ով պաշտոնը ստանձնել է 2026 թվականի մայիսին՝ խոստանալով զինաթափել ապօրինի խմբավորումները և բոլոր զինված ուժերը բերել պետական վերահսկողության տակ, չորեքշաբթի առավոտյան հրավիրել է Ազգային անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստ։ Զայդին հայտնվել է բարդ իրավիճակում. նա պետք է պահպանի հարաբերությունները Վաշինգտոնի հետ, որն ապահովում է երկրի անվտանգային աջակցությունը, և միևնույն ժամանակ չբախվի երկրի ներսում հսկայական ազդեցություն ունեցող իրանամետ ուժերի դիմադրությանը։
PMF-ն ստեղծվել է 2014 թվականին՝ «Իսլամական պետության» դեմ պայքարելու համար, և հետագայում պաշտոնապես ներառվել է Իրաքի զինված ուժերի կազմում։ Սակայն դրա որոշ խմբավորումներ շարունակում են գործել Բաղդադի պաշտոնական հրամանատարությունից անկախ՝ հարվածներ հասցնելով տարածաշրջանում ամերիկյան թիրախներին։
Հորմուզի նեղուցի շուրջ տարաձայնությունները
Ռազմական գործողություններին զուգահեռ՝ Թեհրանը մերժել է Օմանի կողմից առաջարկված Հորմուզի նեղուցի համատեղ կառավարման ծրագիրը։ Ինչպես հաղորդում է Reuters գործակալությունը, Իրանի բարձրաստիճան պաշտոնյաները ԱՄՆ-ին և Սաուդյան Արաբիային մեղադրել են Օմանի միջոցով «անիրատեսական նախագծեր» առաջ մղելու մեջ։ Օմանը վերահսկում է նեղուցի հարավային մասը և առաջարկում էր 50-50 հարաբերակցությամբ վերահսկողություն սահմանել նավագնացության անվտանգությունն ապահովելու համար։
Հորմուզի նեղուցը, որով մինչև պատերազմի սկսվելը (2026 թ. փետրվար) անցնում էր համաշխարհային նավթի մատակարարումների մոտ 20%-ը, շարունակում է մնալ հակամարտության ամենաթեժ կետերից մեկը, որտեղ Իրանը պարբերաբար թիրախավորում է առևտրային նավերը՝ ԱՄՆ-ի հետ բանակցություններում ճնշում գործադրելու նպատակով։
Դիվանագիտական զարգացումներ. Թրամփ-Նեթանյահու հանդիպումը և Վենեսուելայի բողոքը
Վաշինգտոնում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն անցկացրել են 90 րոպե տևողությամբ փակ հանդիպում։ Կողմերը քննարկել են Իրանի միջուկային ծրագրի կասեցման հարցը։ Փորձագետները նշում են, որ Նեթանյահուն ձգտում է ստանալ Թրամփի աջակցությունը հոկտեմբերի 27-ին կայանալիք Իսրայելի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ։
Մեկ այլ ուշագրավ դիվանագիտական միջադեպ է գրանցվել Կարակասում։ Վենեսուելան բողոքի նոտա է հղել Իրանի դեսպան Ալի Չեգինիին՝ Իրանի ԱԳ նախարար Աբբաս Արաղչիի արած արտահայտությունների պատճառով։ Արաղչին, խոսելով ԱՄՆ-ի հետ բանակցությունների մասին, ասել էր. «Սա Վենեսուելան չէ, որտեղ ձերբակալում են մեկ հոգու, և բոլորը վախենում ու նահանջում են»՝ ակնարկելով հունվարի 3-ին Նիկոլաս Մադուրոյի ձերբակալությունը։ Գործող նախագահ Դելսի Ռոդրիգեսի օրոք Վենեսուելան վերականգնել է հարաբերությունները ԱՄՆ-ի հետ, ինչը հանգեցրել է Թեհրանի և Կարակասի միջև հարաբերությունների սառեցմանը։
ԱՄՆ-ի և Սաուդյան Արաբիայի համատեղ հարվածները Իրաքում ցույց են տալիս, որ պատերազմի աշխարհագրական սահմաններն ընդլայնվում են՝ մեծացնելով տարածաշրջանային լայնամասշտաբ բախման հավանականությունը։