Վեներան ու լուսնի բարակ մահիկը. Գիշերվա անզուգական հրաշքը
Եթե սեպտեմբերի 19-ին արթնացել եք արևածագից առաջ, ականատես եք եղել տիեզերական այնպիսի տեսարանի, որտեղ գիտությունն ու պոեզիան միախառնվում են։ Արևելյան հորիզոնում, լուսինը՝ ընդամենը 2% լուսավորված բարակ մահիկ, անչափ մոտ էր Վեներային։ Աստղադիտողների համար այս մոտիկությունը պատահականություն չէր, այլ տիեզերքի կազմակերպած հանդիպում, որը դարձավ աստղագիտական աշխարհի կարևոր իրադարձություն։
Վեներան, որն անվանում են «առավոտյան աստղ», նախալուսադեմում շողում էր լուսնից քիչ պակաս, ընդամենը մեկ աստիճանի տակ։ Եթե ցանկանում եք պատկերացնել այդ հեռավորությունը, պարզապես պարզեք ձեր փոքրիկ մատը՝ այն մոտավորապես նույն չափի կլինի, ինչ լուսնի ու Վեներայի միջև։ Այս զույգին ընկերակցում էր Ռեգուլուսը՝ Կենտավրոս համաստեղության ամենապայծառ աստղը, ստեղծելով եռանկյունի, որը թե՛ մաթեմատիկապես, թե՛ տեսողականորեն տպավորիչ էր։
Ռեգուլուսն ու Յուպիտերը՝ ամբողջական աստղային շարանը
Մինչ Վեներան ու լուսինը կենտրոնում էին, մեկ այլ մոլորակ ևս իր դերը ուներ։ Յուպիտերը՝ Արեգակնային համակարգի ամենամեծ մոլորակը, փայլում էր լուսնի վերևի աջ մասում՝ Գեմինի համաստեղության մեջ։ Յուպիտերի կողքին շողում էին Կաստորն ու Պոլուքսը։ Այս համադրությունը դիտողին թույլ էր տալիս աստիճանաբար հայացքը տեղափոխել լուսնից, անցնել Վեներայով ու Ռեգուլուսով, և հասնել Յուպիտերի շողին։ Կարծես երկինքը դառնում էր բնական քարտեզ՝ առաջնորդելով մեր հայացքը աստղային հրաշքների միջով։
Այս համակցությունը եզակի է ոչ միայն գեղեցկությամբ, այլև գիտական նշանակությամբ։ Ինչպես նշում է Reuters-ը, նման մոտիկությունները գիտնականներին հնարավորություն են տալիս ճշգրտել մոլորակների ուղեծրերը և ուսումնասիրել աստղերի ու մոլորակների փոխազդեցությունը։ Իսկ սովորական դիտողի համար դա պարզապես հրաշք է՝ աչքի համար։
Երկրի լույսը լուսնի վրա. մահիկի թաքնված կողմը
Վեներայի ու Ռեգուլուսի պայծառությունից բացի, մեկ այլ երեւույթ էլ կար՝ Երկրի լույսը։ Այս նուրբ, մոխրագույն-կապույտ լուսավորությունը, որը հայտնի է որպես «Դա Վինչիի փայլ», լուսավորում է լուսնի մութ հատվածը։ Դա այն արևի լույսն է, որը անդրադառնում է Երկրից և վերադառնում լուսնի մակերես, բացահայտելով հնագույն հրաբխային դաշտերը՝ մարիաները։
Այս փափուկ փայլը լավագույնս տեսանելի է նոր լուսնին նախորդող և հաջորդող օրերին, երբ լուսնի մահիկը շատ բարակ է, իսկ մնացած սկավառակը ողողվում է Երկրի անդրադարձած լույսով։ Դա հիշեցում է, որ նույնիսկ մթության մեջ կարող է լույս լինել՝ երբեմն անսպասելի աղբյուրից։
Վեներայի հազվագյուտ ծածկումը լուսնի կողմից
Եվրոպայում, Ասիայում, Ռուսաստանում, Կանադայում և Աֆրիկայի որոշ մասերում առավոտը բերեց ևս մեկ եզակի երևույթ՝ Վեներայի լուսնի կողմից ծածկումը։ Այս կարճատև իրադարձության ժամանակ լուսինը անցնում է ուղիղ Վեներայի դիմացից, ժամանակավորապես թաքցնելով մոլորակի պայծառ լույսը։ in-the-sky-ի տվյալներով, ծածկումը սկսվել է ժամը 10:34-ին (Երևանի ժամանակով՝ 14:34), ավարտվել՝ 14:26-ին (Երևանի ժամանակով՝ 18:26)։ Վեներայի հանկարծակի անհետացումը և կրկին հայտնվելը լուսնի բարակ մահիկի ետևում ստեղծել է տիեզերական դրամատիկ տեսարան՝ հասանելի միայն ճշգրտված վայրերում գտնվող դիտողներին։
Ծածկումները ոչ միայն տեսողական հրաշքներ են։ Ինչպես ընդգծում է Economic Times-ը, աստղագետներն օգտագործում են այս երևույթները՝ մոլորակների դիրքերը և լուսնի շարժը առավել ճշգրտելու համար, ինչը գիտական կարևոր տվյալներ է ապահովում։
Ինչպես դիտել այս համադրությունը. աստղադիտողների խորհուրդներ
Աստղագիտական այս տեսարանը դիտելու լավագույն ձևը՝ արթնանալ արևածագից մոտ երկու ժամ առաջ և գնալ այնպիսի վայր, որտեղ լուսային աղտոտվածությունը նվազագույն է։ Գյուղական դաշտերը, բլրակները կամ ծովափերը թույլ կտան առավել հստակ դիտել։ Բինոկլ կամ աստղադիտակ ունենալը ցանկալի է․ Վեներան կարելի է տեսնել անզեն աչքով, բայց աստղադիտակով կնկատեք լուսնի խառնարաններն ու Ռեգուլուսի կտրուկ փայլը, ինչպես նաև Երկրի լույսի նուրբ փայլը։
Եթե ցանկանում եք պահել հիշողությունը, օգտագործեք եռոտանիով հագեցած տեսախցիկ՝ զոմ ոսպնյակով։ Երկարատև լուսանկարները կարող են բացահայտել նաև լուսնի թաքնված փայլը, որը սովորական հայացքով դժվար նկատելի է։ Իսկ եթե դժվարանում եք կողմնորոշվել, աստղադիտման հավելվածները՝ SkySafari կամ Star Walk, կօգնեն իրական ժամանակում գտնել լուսինը, Վեներան, Ռեգուլուսը և Յուպիտերը։
Մշակութային և գիտական նշանակություն
Դարերի ընթացքում այսպիսի համադրությունները ոգեշնչել են մարդկանց՝ հաճախ դառնալով վերածննդի, պտղաբերության կամ աստվածային ներկայության նշան։ Այսօր, թեև մեր մոտեցումը գիտական է, հուզական ազդեցությունն անփոփոխ է։ Այս պահերը հիշեցնում են, որ մենք տիեզերքի մի մասն ենք, որը պարում է միլիարդավոր տարիներ։
Աստղագետների համար այս համադրությունը ոչ միայն տեսարան էր։ Վեներայի ծածկման և Երկրի լույսի ուսումնասիրությունները օգնում են բարելավել լուսնի և մոլորակների շարժի մոդելները, ինչպես նաև տեղեկություններ են տալիս Երկրի անդրադարձողության մասին՝ կարևոր կլիմայի գիտության համար։
Առավոտ, որտեղ գիտությունն ու հրաշքը միավորվեցին
Անկախ նրանից՝ դա անվանում եք լուսին այս գիշեր, թե լուսին այս առավոտ, սեպտեմբերի 19-ը կմնա հիշվող օր, երբ երկնային մարմինները եզակի ու գեղեցիկ համադրություն ստեղծեցին։ Վեներան շողում էր լուսնի մահիկի կողքին, Ռեգուլուսը ավելացնում էր իր հնագույն լույսը, իսկ Յուպիտերը վերևից հետևում էր։ Դա մի պահ էր, երբ ճշգրտությունն ու խորհրդավորությունը միախառնվեցին՝ հրավիրելով թե՛ գիտնականներին, թե՛ երազողներին հայացք բարձրացնել և մտածել իրենց տեղը տիեզերքում։
Վերլուծություն․ Սեպտեմբերի 19-ի երկնային համադրությունը վկայում է, որ գիտությունն ու հրաշքը անընդհատ փոխկապակցված են։ Մինչ աստղագետները արժեքավոր տվյալներ են ստանում ծածկումներից ու Երկրի լույսի ուսումնասիրություններից, Վեներայի, Ռեգուլուսի և Յուպիտերի լուսնի կողքին հայտնվելը հիշեցնում է, թե ինչու մարդկությունն ընդմիշտ նայում է երկինք։ Այս իրադարձությունը միավորում է հնագույն առասպելն ու ժամանակակից գիտությունը՝ հրավիրելով բոլորին զգալ հիացմունք։