«Չելսի»-ի մարտավարական զարգացումը Մարեսկայի օրոք․ տիրապետում, բայց արդյո՞ք արդյունավետություն
2024-ի մայիսին, երբ «Չելսի»-ն նոր մարզիչ էր փնտրում Մաուրիսիո Պոչետինոյի փոխարեն, ղեկավարությունը դիտարկեց մի շարք առաջատար թեկնածուներ։ Վերջնական ընտրությունը՝ Էնզո Մարեսկան, հիմնված էր ոչ միայն հեղինակության, այլև տեսլականի վրա։ Մարեսկան՝ Պեպ Գվարդիոլայի դպրոցից, թիմին բերեց խաղային դիրքային մտածողություն և գնդակի տիրապետման մարտավարություն։ «Չելսի»-ի միջավայրում հավատում էին, որ այս ոճը լավագույնս համապատասխանում է տեխնիկական կազմին։ Թոմաս Ֆրանկը, ևս մեկ ուժեղ թեկնածու, վերջապես տեղափոխվեց «Տոտենհեմ», երբ «Մանչեսթեր Յունայթեդ»-ը նրան անտեսեց։ Այժմ երկու մարզիչներն էլ բարձր կարգի թիմերում են, և նրանց տակտիկական գաղափարախոսությունները բախվելու են Պրեմիեր լիգայում։
Ֆրանկն ընդդեմ Մարեսկայի․ տարբերակվող ֆուտբոլային փիլիսոփայություններ
Անցած մրցաշրջանի Ֆրանկի և Մարեսկայի հանդիպումները պարզապես խաղեր չէին․ դրանք ռազմավարական շախմատային պարտիաներ էին։ Ֆրանկը հայտնի է իր պրագմատիզմով ու ուղղակի խաղով, հաճախ հարմարեցնում է մարտավարությունը մրցակցի հանդեպ։ Նրա թիմերը գերազանց են ստանդարտ իրավիճակներում ու արագ հակագրոհներում, երբեմն զիջելով գնդակը՝ սպասելով ճիշտ պահին։ Մարեսկան, հակառակը, հազվադեպ է հրաժարվում իր սկզբունքներից։ «Չելսի»-ն այս մրցաշրջանում ունի տպավորիչ միջին տիրապետում՝ 59.7 տոկոս, ինչը երկրորդն է «Լիվերպուլ»-ից հետո։ Բայց միայն տիրապետումը հաղթանակ չի երաշխավորում։
Ֆրանկի «Տոտենհեմ»-ը նույնպես միայն պաշտպանողական չէ։ Նրանք տիրապետման ցուցանիշով յոթերորդն են, առաջ անցնելով «Մանչեսթեր Յունայթեդ»-ից և «Նյուքասլ»-ից։ Այնուամենայնիվ, նրանց լավագույն խաղերը եղել են, երբ նախաձեռնությունը զիջել են՝ օրինակ Սուպեր գավաթի հաղթանակը «ՊՍԺ»-ի դեմ, կամ հակապրեսինգով հաղթանակը «Մանչեսթեր Սիթի»-ի դեմ։ Ֆրանկի համար ճկունությունը կարևոր է։ Մարեսկայի համար՝ վերահսկողությունը։
Մարեսկայի «Չելսի»-ն․ մարտահրավերներ՝ տիրապետումից դուրս
Չնայած «Չելսի»-ի բարձր կարգին՝ որպես աշխարհի չեմպիոն և Կարակաու գավաթի քառորդ եզրափակիչի մասնակից, մրցաշրջանը բավականին բարդ է։ Հիմնադիր խաղացողների՝ Քոլ Փալմերի և Լևի Քոլվիլի վնասվածքները խախտել են շարունակականությունը։ Աշխարհի ակումբային գավաթի երկարատև արշավը խանգարեց նախապատրաստական փուլը։ Թեև «Չելսի»-ն վերջին չորս առաջնության խաղերում հաղթել է «Տոտենհեմ»-ին, երկրպագուները շարունակում են անհանգստանալ։
Երկրպագուների դժգոհություններն ակնհայտ են․ «Տոտենհեմ»-ի երկրպագուները դժգոհում են ստեղծագործական պակասից, երբ թիմը ստիպված է հարձակվել, «Չելսի»-ի կողմնակիցները՝ թիմի երիտասարդությունից, անպատասխանատվությունից և պաշտպանական բլոկների դեմ դժվարություններից։ Թվերը խոսում են․ եթե «Չելսի»-ն պարտվի «Տոտենհեմ»-ին, կարող է նահանջել մինչև 12-րդ հորիզոնական։ Համատեքստը կարևոր է, բայց նաև՝ զարգացումը։
Կարգապահությունը առանձնահատուկ խնդիր է։ Կարակաու գավաթի հաղթանակի ժամանակ Լիամ Դելապը ստացավ թիմի վեցերորդ կարմիր քարտը՝ վերջին ինը խաղում․ այդ թվում՝ Մարեսկայի հեռացումը «Լիվերպուլ»-ի դեմ հաղթանակի ժամանակ։ Մարեսկան ակնհայտորեն դժգոհ է, հատկապես որ Դելապի որակազրկումը նշանակում է, որ նա բաց կթողնի «Տոտենհեմ»-ի դեմ խաղը։ Իտալացի մարզիչը գիտակցում է, որ պետք է գտնի ավելի արդյունավետ լուծումներ՝ հատկապես պաշտպանական բլոկների դեմ։
Ձախ եզրի խնդիր․ Գառնաչո ընդդեմ Գիտենսի
«Չելսի»-ի զարգացող պատմության մեջ առանձնահատուկ ենթահող է Մարեսկայի ընտրության դիլեման ձախ եզրում։ Երկու ամառային նորեկ՝ Ջեյմի Գիտենսն ու Ալեխանդրո Գառնաչոն, մրցում են մեկնարկային կազմում հայտնվելու համար։ Գիտենսն ավելի շատ խաղ է անցկացրել՝ 11, Գառնաչոն՝ 4։ Սակայն երկուսն էլ մեկնարկել են 5 անգամ՝ ցույց տալով Մարեսկայի պատրաստակամությունը ռոտացիայի։
Գիտենսը «Ուուլվզ»-ի դեմ աչքի ընկավ մեկ գոլով ու երկու գոլային փոխանցումով, առաջ անցնելով Գառնաչոյից, ով այս մրցաշրջանում ունի մեկ գոլ։ Սակայն Մարեսկան գոհ է երկու խաղացողի հարմարվելուց․ «Երկուսն էլ լավ են աշխատում։ Սա է մեր ակնկալիքը եզրայիններից․ գոլեր, գոլային փոխանցումներ, և լավ է, որ երկուսն էլ լավ են հանդես գալիս, որպեսզի կարողանանք ընտրել մեկին կամ մյուսին», նշել է նա ուրբաթ օրը (SI.com)։
Ընտրությունը հեշտ չէ։ Թիրիք Ջորջն ու Պեդրո Նետոն կարող են ևս խաղալ ձախ եզրում, բայց Ջորջը ներկայումս խաղում է որպես կենտրոնական հարձակվող, իսկ Նետոն՝ որպես աջ եզրային։ Հետևաբար Գիտենսն ու Գառնաչոն են հիմնական թեկնածուները ձախ եզրում։ Մարեսկայի վերջին շրջանում հաճախակի ռոտացիայի պատճառով հավանական է, որ Գառնաչոն մեկնարկի «Տոտենհեմ»-ի դեմ, սակայն նրա լիարժեք 90 րոպեանոց խաղի բացակայությունը նշանակում է, որ Գիտենսը կունենա իր շանսը երկրորդ կեսում։
Տիրապետում ընդդեմ խորության․ տակտիկական հավասարակշռության փնտրտուք
«Չելսի»-ի տիրապետման բարձր ցուցանիշները միշտ չեն վերածվել հաղթանակների։ Նախորդ հանգստյան օրերի 2-1 պարտությունը «Սանդերլենդ»-ի դեմ դրա վառ օրինակն էր․ 68.4 տոկոս տիրապետում՝ մրցաշրջանի ամենաբարձր ցուցանիշը, բայց xG-ը՝ ընդամենը 0.97։ «Սանդերլենդ»-ի անցումը պաշտպանական հնգյակի ստիպեց Մարեսկային նոր լուծումներ փնտրել։ Սա կրկնվող պատկեր է․ վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ «Չելսի»-ն հաղթել է միայն մեկ խաղում այն վեց առաջնության հանդիպումներից, որտեղ տիրապետումը ամենաբարձրն է եղել։ Վտանգն այն է, ինչ Արսեն Վենգերը անվանում էր «անպտուղ տիրապետում»։ Նույնիսկ Ժոզե Մոուրինյոյի նշածը՝ թիմը, որ գնդակը ունի, երբեմն վախենում է։
Հետաքրքիր է, որ Մարեսկայի օրոք «Չելսի»-ի լավագույն խաղը եղել է Ակումբային աշխարհի գավաթի եզրափակիչը «ՊՍԺ»-ի դեմ, որտեղ տիրապետումը կազմել է ընդամենը 33.5 տոկոս։ Այդ օրը բազմազանությունն էր թիմի ուժը։ Երբ «Չելսի»-ն արագ հակագրոհում է, նրանք պայթունավտանգ են։ Այժմ հարցն այն է՝ Ֆրանկը թույլ կտա՞ նրանց ազատություն։ Պատմությունը հուշում է, որ՝ ոչ․ «Չելսի»-ն պատժեց «Տոտենհեմ»-ի նախորդ հարձակողական մարտավարությունը, բայց Ֆրանկը կարող է ընտրել ավելի զգուշավոր մոտեցում, գուցե վերադառնալով պաշտպանական հնգյակի։ «Տոտենհեմ»-ը տանը դժվարություններ ունի․ վերջին յոթ առաջնության խաղերից միայն մեկ հաղթանակ, իսկ վերջին 18 հանդիպումներից՝ 13 միավոր՝ վատագույն ցուցանիշը երկարաժամկետ բարձրակարգ թիմերի մեջ։
Ստանդարտ իրավիճակները կարող են վճռական լինել։ «Չելսի»-ն այս մրցաշրջանում երեք անգամ գոլ է ընդունել երկար նետումներից, և Քևին Դանսոյի նման խաղացողի ներկայությամբ «Տոտենհեմ»-ը կարող է փորձել օգտագործել այդ թույլ կողմը։ «Չելսի»-ն հարձակողական ստանդարտներում առաջընթաց է գրանցել, բայց պաշտպանական առումով դեռ թույլ է։
Ապագայի ուղի․ ճնշում, առաջընթաց և չավարտված գործեր
Այս հանգստյան օրերի հանդիպումը միայն տակտիկական պայքար չէ․ դա հարմարվելու և դիմացկունության փորձ է։ «Տոտենհեմ»-ի համար, առանց գլխավոր ստեղծագործ խաղացողների՝ Ջեյմս Մադդիսոնի և Դեյան Կուլուսևսկու, ամբողջ բեռը ընկնում է Մոհամեդ Կուդուսի վրա։ Խավի Սիմոնսը, որին «Չելսի»-ն ցանկանում էր, դեռ չի տպավորել «Լայպցիգ»-ից տեղափոխվելուց հետո։ «Տոտենհեմ»-ի հարձակումը կանխատեսելի և անկայուն է, բայց պաշտպանողական մոտեցումը կարող է դադարեցնել «Չելսի»-ի դեմ չորս խաղի պարտությունների շարքը և նոր շունչ տալ Ֆրանկի աշխատանքին։
Մարեսկայի համար խնդիրն ակնհայտ է։ Նա պետք է տիրապետումը վերածի խորության, կարգապահություն ապահովի և աճեցնի երիտասարդ, բայց տաղանդավոր կազմի հասունությունը։ Գիտենսի և Գառնաչոյի պայքարը ձախ եզրում այս հավասարակշռության խորհրդանիշն է․ ձևը պետք է գնահատվի, զարգացումը՝ խրախուսվի։
«Չելսի»-ն պատրաստվում է «Տոտենհեմ»-ի դեմ խաղին, իսկ Էնզո Մարեսկան կանգնած է կարևոր ընտրության առաջ։ Նրա տիրապետման ֆուտբոլի նվիրվածությունը քննադատության է արժանանում, քանի որ արդյունքները և խաղի որակը պահանջում են ավելի մեծ դինամիկա ու ճկունություն։ Այս տակտիկական պայքարի արդյունքը կարող է ոչ միայն մեկ խաղի ելքը որոշել, այլ ձևավորել «Չելսի»-ի ամբողջ մրցաշրջանի պատմությունը՝ ընդգծելով վերահսկողության ու ստեղծագործության հավասարակշռության անհրաժեշտությունը։ (The Guardian, SI.com)