1978 թվականի նոյեմբերի վերջին Գայանայի հյուսիս-արևմուտքի խիտ ջունգլիների վրայով թռչող ռազմական ուղղաթիռից արված առաջին լուսանկարները ֆիքսեցին մի ահռելի տեսարան. հարյուրավոր մարդկային մարմիններ՝ վառ կարմիր, կապույտ, դեղին և կանաչ ամառային հագուստներով, գորգի նման տարածված էին փայտե տաղավարի շուրջ: Այս լուսանկարը վավերագրում է 1978 թվականի նոյեմբերի 18-ի հետևանքները «Ժողովուրդների տաճար» աղանդի Ջոնսթաուն բնակավայրում, որտեղ զոհվեց 909 ամերիկացի՝ տղամարդիկ, կանայք և երեխաներ: Նայելով այս ողբերգական կադրին՝ ընթերցողը բախվում է պատմական խորհրդավոր հարցին. ինչպե՞ս քաղաքացիական իրավունքների, ռասայական հավասարության և սոցիալական արդարության կարգախոսներով հիմնադրված շարժումը վերածվեց ջունգլիներում մեկուսացված ճամբարի, որտեղ հարյուրավոր ընտանիքներ կամովին կամ ստիպողաբար կալիումի ցիանիդ ընդունեցին:
Ինչ է պատկերված լուսանկարում
Լուսանկարում ակնհայտորեն առանձնանում է Ջոնսթաունի կենտրոնական փայտե տաղավարը՝ թիթեղյա տանիքով, որը շրջապատված է կարմիր հողով: Այս կառույցի շուրջ ընկած են զոհերի մարմինները՝ մեծ մասամբ երեսնիվայր: Շատերը կլաստերներով են, գրկախառնված իրենց երեխաների, ամուսինների կամ ընկերների հետ: Վառ հագուստները կտրուկ հակադրվում են tropical անտառի մուգ կանաչի հետ: Տաղավարի մոտ թափված են փայտե նստարաններ, պլաստիկ տակառներ, մետաղյա տարաներ, ինչպես նաև թղթե բաժակներ ու ներարկիչներ, որոնցով բաժանվել էր ցիանիդով, հանգստացուցիչներով և խաղողի հյութով պատրաստված թունավոր խառնուրդը: Լուսանկարում չկան պայթյունի կամ մարտական գործողությունների հետքեր. տեսարանը կրում է դաժանորեն ծրագրված և իրականացված զանգվածային ծիսակատարության սառը կազմակերպվածությունը:
Պահը լուսանկարի հետևում
Լուսանկարում պատկերված ողբերգությունը բռնկվեց այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ կոնգրեսական Լեո Ռայանը պատվիրակության հետ ժամանեց Ջոնսթաուն՝ հետաքննելու մարդկանց ապօրինի պահելու և բռնությունների մասին ահազանգերը: Նոյեմբերի 18-ին, երբ Ռայանի խումբը և 16 փախստականներ պատրաստվում էին հեռանալ Փորթ Քայթումայի օդանավակայանից, աղանդի զինված անդամները կրակ բացեցին նրանց վրա: Կոնգրեսական Ռայանը, երեք լրագրող (այդ թվում՝ San Francisco Examiner-ի լուսանկարիչ Գրեգ Ռոբինսոնը) և մեկ փախստական սպանվեցին: Հասկանալով, որ սպանությունը կբերի ԱՄՆ իշխանությունների անխուսափելի միջամտությանը, Ջիմ Ջոնսը հավաքեց հետևորդներին կենտրոնական տաղավարում: Համաձայն պահպանված 44-րոպեանոց ձայնագրության («Մահվան ժապավեն»), Ջոնսը հայտարարեց, որ փրկություն չկա և հրամայեց իրականացնել «հեղափոխական ինքնասպանություն»: Մայրերը ներարկիչներով թույնն էր լցնում երեխաների բերանը, իսկ զինված պահակախումբը շրջապատել էր տաղավարը՝ փախուստը կանխելու համար:
Լուսանկարիչը և պատմական ծագումը
Ջոնսթաունի առաջին լուսանկարները արվեցին 1978 թվականի նոյեմբերի 19-ին և 20-ին, երբ Գայանայի պաշտպանության ուժերը, ԱՄՆ զինվորականները և միջազգային լրագրողները հասան դեպքի վայր: The Washington Post-ի լուսանկարիչ Ֆրենկ Ջոնսթոնը, ինչպես նաև Associated Press-ի, UPI-ի և Time-ի լուսանկարիչները նկարահանեցին տարածքը ուղղաթիռներից և տեղում: Սկզբնական շրջանում լրատվամիջոցները հայտնում էին մոտ 400 զոհի մասին, քանի որ մարմինները դարսված էին միմյանց վրա, հատկապես տաղավարի կենտրոնում: Միայն այն ժամանակ, երբ զինվորականները սկսեցին տեղափոխել մարմինները, պարզվեց իրական թիվը՝ 909 զոհ Ջոնսթաունում: Լուսանկարները ժամերի ընթացքում տարածվեցին աշխարհով մեկ՝ հայտնվելով առաջատար թերթերի առաջին էջերում:
Պատմական համատեքստ. Քաղաքացիական իրավունքների երազանքից մինչև ջունգլիների ամրոց
Ողբերգության արմատները հասնում են 1950-ականների Ինդիանա, որտեղ Ջիմ Ջոնսը հիմնադրեց «Ժողովուրդների տաճարը»՝ որպես ռասայական ինտեգրման և սոցիալական արդարության կողմնակից շարժում: 1960-ականներին տեղափոխվելով Կալիֆորնիա՝ Ջոնսը հավաքագրեց հազարավոր հետևորդների, հատկապես աֆրոամերիկացիների և երիտասարդ ակտիվիստների: Սակայն բարեգործական ճակատի հետևում թաքնված էր դաժան վերահսկողություն, քնի զրկում, ֆինանսական շահագործում և կեղծ «բուժումներ»: 1977-ին, երբ մամուլում սկսեցին հայտնվել բացահայտող հոդվածներ, Ջոնսը համոզեց ավելի քան 1000 հետևորդների տեղափոխվել Գայանայի ջունգլիներ: Այնտեղ Ջոնսթաունը վերածվեց փակ ճամբարի, որտեղ Ջոնսը պարբերաբար կազմակերպում էր «Սպիտակ գիշերներ» կոչվող փորձերը՝ նախապատրաստելով զանգվածային մահվան ծիսակատարությունը:
Ինչու է այս պատկերը շարունակում ցնցել աշխարհը
Տասնամյակներ անց այս լուսանկարը մնում է ավտորիտար վերահսկողության և մանիպուլյացիայի ամենասարսափելի պատմական վկայություններից մեկը: Այն հիշեցնում է, որ վառ հագուստով յուրաքանչյուր մարմնի հետևում անհատական պատմություն է՝ մայրեր, երեխաներ, պապիկներ, որոնք փնտրում էին արդարություն, բայց հայտնվեցին ծոխորակում: Լուսանկարը հավերժական նախազգուշացում է կույր հավատի և աստվածացված առաջնորդների վտանգի մասին: