1902 թվականի նոյեմբերին արված այս պատմական լուսանկարը պատկերում է Միացյալ Նահանգների 26-րդ նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտին՝ զուրկ պաշտոնական Վաշինգտոնի շքեղությունից, Միսիսիպի նահանգի Շարքի շրջանի խոնավ ու անանցանելի անտառներում։ Հագին կոպիտ որսորդական տաբատ է, կաշվե բարձր ճտքավոր կոշիկներ, դաշտային բաճկոն և իրեն բնորոշ լայնեզր գլխարկը։ Ռուզվելտը զենքը պահում է բնական հմտությամբ, իսկ նրա շուրջը կանգնած են տեղացի ուղեկցորդները, որսորդական շները և արշավախմբի օգնականները։ Այս կադրը ֆիքսել է ոչ միայն բնախույզ ու արկածախնդիր նախագահի կերպարը, այլև այն ճակատագրական որսը, որի ընթացքում դրսևորված բարոյական մերժումը ծնունդ տվեց մարդկության պատմության ամենահայտնի խաղալիքին՝ «Թեդի արջուկին»։
Ինչ է երևում լուսանկարում
Արխիվային այս պատկերում Ռուզվելտը հանդիսավոր կերպարանք չունի. նա կանգնած է անտառային ցեխի վրա, դեմքին՝ իրեն բնորոշ ակնոցը, որի վրա արտացոլվում է ծառերի սաղարթից ներս թափանցող աշնանային թույլ լույսը։ Նախագահի կողքին երևում է Հոլթ Քոլիերը՝ նախկինում ստրուկ եղած և տեղացի լեգենդար որսորդ համարվող աֆրոամերիկացին, որը, ըստ ավանդության, իր կյանքում ավելի քան հազար արջ էր որսացել։ Քոլիերի զգոն ու վստահ կեցվածքը, ցեխոտ շները և շրջապատի խոնավ մթնոլորտը հաստատում են, որ սա սովորական բեմադրված լուսանկար չէր, այլ իրական ու ծանր դաշտային առօրյայի վավերագրում։ Չկա ոչ մի արհեստական շքեղություն. կադրում գերիշխում են հողը, մետաղը, որսորդական պարզ հագուստը և անտառային հանդարտությունը։
Պատկերի ետևում թաքնված պահը
Լուսանկարն արվել է Միսիսիպիի նահանգապետ Էնդրյու Լոնգինոյի նախաձեռնած հատուկ որսի ընթացքում։ Ռուզվելտը, որը մոլի որսորդ էր և ցանկանում էր անձամբ սև արջ որսալ Միսիսիպիի դելտայում, մի քանի օր շարունակ չէր կարողանում հանդիպել որևէ որսի։ Հյուրընկալող կողմը, չցանկանալով հիասթափեցնել նախագահին, որոշեց ամեն գնով գազան գտնել։ Ուղեկցորդները Հոլթ Քոլիերի գլխավորությամբ շների օգնությամբ հայտնաբերեցին ծեր ու վիրավոր մի սև արջի, շրջապատեցին նրան, ծեծեցին հրացանի կոթերով և կապեցին ուռենու բնին, ապա կանչեցին Ռուզվելտին՝ առաջարկելով կատարել վճռական կրակոցը։
Տեսնելով ծառին կապված, ուժասպառ ու շների կողմից հոշոտված անօգնական կենդանուն՝ Ռուզվելտը կտրականապես հրաժարվեց կրակել։ Նա հայտարարեց, որ նման պայմաններում կենդանուն սպանելը հակասում է որսորդական ազնվության բոլոր կանոններին և ոչ սպորտային քայլ է։ Այդուհանդերձ, տեսնելով, որ կենդանին ծանր վիրավոր է և տանջվում է, նախագահը հրամայեց դանակով արագ վերջ տալ նրա տառապանքներին։ Որսորդական այս բարոյական կեցվածքը շատ արագ հայտնվեց մամուլի ուշադրության կենտրոնում։
Լուսանկարիչը և արխիվային ծագումը
Միսիսիպիի արշավի ժամանակ նախագահական պատվիրակությանն ուղեկցում էին թղթակիցներ և լուսանկարիչներ, որոնք փաստագրում էին Ռուզվելտի բոլոր տեղաշարժերը։ Լուսանկարներն արվել են ապակե նեգատիվների վրա և անմիջապես ուղարկվել թերթերի խմբագրություններին՝ նախագահի առնական ու բնությանը մոտ կերպարն ամրապնդելու նպատակով։ Այսօր այդ բնօրինակ կադրերը պահպանվում են ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարանում, Հարվարդի համալսարանի Թեոդոր Ռուզվելտի հավաքածուում և Միսիսիպիի արխիվներում՝ ծառայելով որպես 20-րդ դարասկզբի ամերիկյան քաղաքական ֆոտոլրագրության կարևորագույն վկայություններ։
Պատմական համատեքստը
Պատմությունը դուրս եկավ անտառային ճամբարից, երբ ծաղրանկարիչ Քլիֆորդ Բերիմանը 1902 թ. նոյեմբերի 16-ին «The Washington Post»-ում հրապարակեց «Սահմանագիծ քաշելով Միսիսիպիում» խորագրով հայտնի ծաղրանկարը։ Բերիմանը Ռուզվելտի հրաժարումը պատկերեց որպես քաղաքական սկզբունքայնության խորհրդանիշ, իսկ արջին նկարեց փոքր, վախեցած և խղճուկ արջուկի տեսքով։
Բրուքլինում բնակվող ռուսաստանցի հրեա ներգաղթյալ Մորիս Միչտոմը, տեսնելով թերթի ծաղրանկարը, որոշեց օգտագործել առիթը։ Նրա կինը՝ Ռոուզը, թավշյա կտորներից պատրաստեց արջուկի առաջին փափուկ խաղալիքը, որը դրվեց նրանց հրուշակեղենի խանութի ցուցափեղկին՝ «Teddy’s Bear» (Թեդիի արջուկ) գրությամբ՝ նախապես նախագահից ստանալով անունն օգտագործելու թույլտվությունը։ Խաղալիքն ակնթարթային հաջողություն ունեցավ, ինչից հետո Միչտոմը հիմնեց «Ideal Novelty and Toy Company» հսկա ընկերությունը, մինչդեռ Գերմանիայում «Steiff» ընկերությունը սկսեց նմանատիպ արջուկների զանգվածային արտադրությունը։
Ինչու է այն կարևոր այսօր
Այս լուսանկարը բացառիկ է, քանի որ այն վերականգնում է պատմական իրողությունը՝ զտված մանկական հեքիաթի շերտերից։ Ինքը՝ Ռուզվելտը, չէր սիրում «Թեդի» փաղաքշական անունը, սակայն հենց այդ պատմությունն ընդմիշտ կապեց նրա կերպարը փափուկ խաղալիքի հետ։ Ավելին, պատկերը բացահայտում է Ռուզվելտի անձի խորքային հակասությունը. նա մոլի որսորդ էր, սակայն միևնույն ժամանակ դարձավ ԱՄՆ պատմության ամենամեծ բնապահպան նախագահը՝ պետական պահպանության տակ առնելով միլիոնավոր հեկտար անտառներ և արգելոցներ։ Լուսանկարը ցույց է տալիս իրական մարդուն իրական միջավայրում, որտեղ մի պահի արժանապատիվ որոշումը դարձավ համաշխարհային մշակութային ժառանգության մաս։