Ուկրաինան և Ռուսաստանը սկսեցին մեծագույն գերիների փոխանակումը

Պատմական գերիների փոխանակում՝ շարունակվող հակամարտության ֆոնին

Ուկրաինան և Ռուսաստանը մեկնարկել են գերիների փոխանակման ամենամեծ գործընթացը 2022 թվականի ամբողջածավալ պատերազմի սկզբից ի վեր։ Փոխանակումը, որը սկսվեց ուրբաթ օրը, նշանավորում է զգացմունքային ու կարևոր պահ շարունակվող հակամարտության մեջ։ Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին հայտարարեց, որ 390 ուկրաինացի, ներառյալ զինվորականներ և խաղաղ բնակիչներ, վերադարձել են հայրենիք։ Նույնքան ռուսներ նույնպես վերադարձել են։ Գործընթացը կշարունակվի երեք օր՝ ընդգրկելով 1,000 մարդ երկու կողմից։

«1,000 դիմաց 1,000» համաձայնագրի մանրամասները

Այս մեծամասշտաբ փոխանակման համաձայնությունը ձեռք է բերվել այս ամսվա սկզբին Ստամբուլում տեղի ունեցած հազվադեպ ուղիղ բանակցությունների ընթացքում։ Ուկրաինայի իշխանությունների հաղորդմամբ՝ ուրբաթ օրվա փոխանակման մեջ ընդգրկվել են 270 զինվորականներ և 120 խաղաղ բնակիչներ՝ տղամարդիկ և կանայք, որոնք գերեվարված են եղել Ուկրաինայի և Ռուսաստանի տարբեր շրջաններում։ Ռուսական պաշտպանության նախարարությունը հաստատեց նմանատիպ թվեր՝ նշելով, որ ազատված ռուսները տեղափոխվել են Բելառուս՝ բուժօգնության և վերականգնման համար։

Իր խոսքում Զելենսկին ընդգծեց նման փոխանակումների կարևորությունը՝ հայտարարելով. «Շատ կարևոր է բոլորին վերադարձնել տուն։ Մենք ստուգում ենք յուրաքանչյուր անուն և մանրամասն՝ համոզվելու համար, որ ոչ ոք չի մնում ետևում»։ Նախագահը նաև երախտագիտություն հայտնեց բոլոր նրանց, ովքեր ջանք են ներդնում այս գործընթացի իրականացման համար։

Մարդկային պատմություններ՝ թվերի հետևում

Գերության և բաժանման հոգեբանական ազդեցությունը ակնհայտ է այն ընտանիքների համար, որոնք սպասում են իրենց հարազատներին։ Կիևում ուկրաինական լրատվամիջոցները նկարահանել են վերամիավորման պահերը, երբ որոշ ընտանիքներ հավաքվել էին մայրաքաղաքի Անկախության հրապարակում։ Նրանց թվում էր Վիկտորիան, ով 2022 թվականից սպասում էր իր ամուսնու ազատմանը։ Ուկրաինայի դրոշով փաթաթված, նա այս պահը նկարագրեց որպես հույսի և տոկունության արդյունք։

Մինչդեռ, այլ գերեվարվածների հարազատները դեռ սպասում են անհամբերությամբ։ Սվետլանա Կուսկովան, ում ամուսինը մեկ տարուց ավելի է՝ անհետ կորած է, պահել էր նրա լուսանկարը այն բժշկական հաստատությունում, որտեղ սպասվում էր ազատված ուկրաինացիների ժամանումը։ «Շատ դժվար է ամեն գիշեր քնել՝ չիմանալով, թե ինչ է տեղի ունեցել նրա հետ», – ասաց նա։

Փոխանակման ընդլայնված նշանակությունը

Չնայած փոխանակումը երկու երկրների միջև համագործակցության հազվադեպ պահ է, այն չի նշում թշնամական գործողությունների ավարտը։ Երկու կողմերն էլ կրկին հայտարարել են իրենց ռազմական նպատակներին հավատարիմ լինելու մասին, և մարտերը շարունակվում են Ուկրաինայի բազմաթիվ շրջաններում։ Վերլուծաբանները նշում են, որ գերիների փոխանակումները հակամարտության ընթացքում Մոսկվայի և Կիևի միջև համաձայնության հասնելու միակ ոլորտներից են։

Ուկրաինայի պաշտոնյաները հաստատել են, որ ընթացիկ փոխանակումը ներառում է միայն զինվորականներ և խաղաղ բնակիչներ։ Զելենսկին կոչ է արել առանց պայմանների ազատել քաղաքական բանտարկյալներին, լրագրողներին և երեխաներին՝ ընդգծելով, որ նրանք չպետք է լինեն բանակցված փոխանակումների մաս։

Պատրաստություններ և հաջորդ քայլեր

Փոխանակման լոգիստիկ և դիվանագիտական նախապատրաստությունները սկսվել էին շաբաթներ առաջ, երկու կողմերն էլ կազմել էին ընդգրկված անձանց ցուցակները։ Ուկրաինայի պաշտպանության նախարար Ռուստեմ Ումերովը նշել է, որ գործընթացը ղեկավարվել է միակ չափանիշով՝ կյանքեր փրկելու նպատակով։ Նա նաև ակնարկել է ապագա փոխանակումների հնարավորության մասին՝ նշելով, որ Ուկրաինան հավատարիմ է մնում իր քաղաքացիների վերադարձին։

Թուրքիայի կառավարությունը միջնորդական դեր է խաղացել համաձայնագրի իրականացման մեջ՝ ընդգծելով իր կարևորությունը որպես բանակցությունների առանցքային դերակատար։ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը փոխանակումը բնութագրել է որպես «վստահության կառուցման միջոց», որը կարող է ճանապարհ հարթել հետագա երկխոսության համար։

Ընթացիկ մարտահրավերներ և մարդկային գին

Չնայած փոխանակման հաջողությանը, պատերազմը շարունակում է մեծ գին պահանջել։ Ուկրաինայի պաշտոնյաները գնահատում են, որ ավելի քան 8,000 իրենց զինվորականներ գտնվում են ռուսական գերության մեջ, ինչպես նաև հազարավոր խաղաղ բնակիչներ։ Շատ ընտանիքներ քիչ թե շատ տեղեկություն ունեն իրենց հարազատների գտնվելու վայրի մասին, ինչը խորացնում է հոգեբանական ծանրությունը։

Ռուսական կողմը նույնպես հայտնել է գերեվարված անձանց մեծ թվի մասին։ Սակայն Կրեմլը ավելի քիչ է տրամադրում տվյալներ, հատկապես խաղաղ բնակիչների վերաբերյալ։

Գերիների փոխանակման ընթացքը ծառայում է որպես պատերազմի մարդկային կողմի հուզիչ հիշեցում՝ ընդգծելով ինչպես տուժածների տոկունությունը, այնպես էլ հակամարտության լուծման անհապաղ անհրաժեշտությունը։ Թեև փոխանակումը հույս է բերում շատ ընտանիքների համար, այն նաև ընդգծում է խաղաղության հաստատման համար առկա բարդությունները և մարտահրավերները։

Աղբյուր՝ Theguardian, Opb, Newsukraine, Ca