2026 թվականի հուլիսի 31-ին Վաշինգտոն նահանգի արևմտյան շրջանի ԱՄՆ դաշնային դատարանում տեխնոլոգիական և առևտրային հսկա Amazon-ի դեմ ներկայացվել է խոշոր հավաքական հայց։ Սպառողները ընկերությանը մեղադրում են համակարգված խաբեության և «գրինվոշինգի» (կեղծ էկոլոգիական պիտակավորման) մեջ։ Հայցում նշվում է, որ Amazon-ն իր հարթակում վաճառվող մի շարք ծովամթերքներ գովազդում է էկոլոգիական բարձր հատկանիշներով՝ օգտագործելով «անվտանգ դելֆինների համար», «էկոլոգիապես մաքուր», «պատասխանատու ստացված» և «վերահսկելի» ձևակերպումները, մինչդեռ իրականում այդ մթերքները ձեռք են բերվում օվկիանոսային էկոհամակարգը ոչնչացնող ձկնորսական մեթոդներով։
Հայցի հիմնական դրույթները և թիրախավորված ապրանքանիշերը
Հայցվորներ Մադլեն Ռոգոուն (Լոս Անջելես) և Ադամ Սորկինը (Չիկագո) նշում են, որ Amazon-ի կայքէջերն ու ապրանքների փաթեթավորումները սպառողների մոտ ստեղծում են այնպիսի տպավորություն, թե տվյալ ծովամթերքի արդյունահանումը նվազագույն վնաս է հասցնում շրջակա միջավայրին։ Դատական գործընթացի թիրախում են հայտնվել տասնյակ հայտնի ապրանքանիշեր, այդ թվում՝ Bumble Bee-ն, Starkist-ը, Chicken of the Sea-ն, Fishwife-ը և հենց Amazon-ին պատկանող 365 by Whole Foods Market ապրանքանիշը։ Այս բոլոր ապրանքների վրա առկա է Ծովային խնամակալության խորհրդի (MSC) կապույտ էկո-պիտակը։
Ըստ հայցի՝ Amazon-ը թաքցնում է սպառողներից այն փաստը, որ MSC-ի կողմից սերտիֆիկացված ձկնաբուծարաններն ու ձկնորսական ընկերությունները պարբերաբար կիրառում են շրջակա միջավայրի համար կործանարար մեթոդներ։ Դրանց թվում են հատակային տրալներով ձկնորսությունը, որը ամբողջությամբ ավերում է օվկիանոսի հատակը, և հատուկ կուտակիչ սարքերի (FADs) կիրառումը, ինչի հետևանքով ոչնչանում են հազարավոր այլ ծովային կենդանիներ՝ շնաձկներ, կրիաներ և կաթնասուններ (այսպես կոչված՝ կողմնակի որս)։
MSC սերտիֆիկատների վստահելիության խնդիրը
Հայցը ներկայացրած Hagens Berman իրավաբանական ընկերության ղեկավար Սթիվ Բերմանը խիստ քննադատության է ենթարկել MSC սերտիֆիկացման համակարգը՝ այն անվանելով «վճարիր խաղալու համար» (pay-for-play) կոռուպցիոն սխեմա։ Ըստ Բերմանի՝ ձկնորսական տնտեսությունները պարզապես վճարում են աուդիտորներին անիմաստ պիտակներ ստանալու համար։ Բացի այդ, հայցում նշվում է, որ MSC-ի «մատակարարման շղթայի հսկողության» ստանդարտը չի երաշխավորում իրական վերահսկելիություն (traceability)։ Շատ ձկնորսական նավեր միտումնավոր անջատում են իրենց տրանսպոնդերները՝ թաքցնելու համար որսի իրական վայրը, ինչը անհնար է դարձնում էկոլոգիական նորմերի պահպանման ստուգումը։
Հայցվորները նաև մատնանշում են, որ Amazon-ի գործելաոճը հակասում է ԱՄՆ Առևտրի դաշնային հանձնաժողովի (FTC) «Կանաչ ուղեցույցներին» (Green Guides), որոնք արգելում են ընկերություններին ներկայացնել չհիմնավորված էկոլոգիական հայտարարություններ, որոնք կարող են մոլորեցնել սպառողին։
Շուկայական ազդեցությունը և իրավական նախադեպերը
Amazon-ն այսօր հանդիսանում է ԱՄՆ-ում սննդամթերքի երկրորդ խոշորագույն մանրածախ վաճառողը։ Ըստ գործադիր տնօրեն Էնդի Ջասիի՝ 2025 թվականին ընկերության համախառն վաճառքը գերազանցել է 150 միլիարդ դոլարը։ Հատկանշական է, որ հայցը չի ներկայացվել նշված ծովամթերքների արտադրողների դեմ (որոնց թվում են թայվանական FCF-ն, թաիլանդական Thai Union Group-ը և հարավկորեական Dongwon Industries-ը), այլ ուղղված է հենց Amazon-ի դեմ՝ որպես վերջնական վաճառողի և հարթակի տիրոջ։
Սա առաջին նմանատիպ դեպքը չէ։ 2024 թվականին սննդի հսկա Conagra-ն համաձայնել է փոխհատուցում վճարել նմանատիպ դատական հայցով, որտեղ պահանջվում էր 5 միլիոն դոլարի տուգանք։ Նմանատիպ խնդիրների առաջ են կանգնել նաև Walmart-ը, ALDI-ն և Mowi-ն։
«Make Stewardship Count» կոալիցիայի ներկայացուցիչ Քելի Ռոբաքը նշում է, որ ընկերություններն այլևս չեն կարող օգտագործել երրորդ կողմի սերտիֆիկատները որպես վահան իրավական պատասխանատվությունից խուսափելու համար։ Ժամանակակից շուկան պահանջում է անկախ և բազմակողմանի ստուգման համակարգերի ներդրում, հակառակ դեպքում ընկերությունները կշարունակեն կրել հսկայական ֆինանսական և հեղինակության կորուստներ։

